Openheid over provisie is in de verzekeringsbranche voorlopig niet aan de orde. Dat lijkt de belangrijkste uitkomst van het overleg van de vaste Kamercommissie van Financiën vorige week. Dankzij stevig lobbywerk van brancheorganisaties en een nieuwe standpuntwijziging van het Verbond van Verzekeraars lijken de maatregelen voorlopig beperkt te blijven tot transparantie over de totale kosten en een verschuiving van afsluit- naar doorloopprovisie.

De Kamercommissie overlegde naar aanleiding van het vorig jaar verschenen rapport van Ecorys over provisie als 'perverse prikkel' voor (hypotheek-)adviseurs en de brief die minister Zalm in december over dat onderwerp aan de Tweede Kamer stuurde.

Brancheorganisaties NVA, NBVA, VVHN, Verbond van Verzekeraars en NVB hebben voorafgaand aan het overleg veel energie gestoken in het bewerken van Financiën en Kamerleden. Er werd een gezamenlijk standpunt naar de Tweede Kamer gestuurd, gevolgd door gesprekken met Kamerleden. Opmerkelijk is dat het Verbond, in december nog verklaard voorstander van provisietransparantie, zich plots weer heeft aangesloten bij de vakbroeders en nu pleit voor kostentransparantie. "We zijn weer in gesprek gegaan met elkaar", zegt Verbondswoordvoerder Roland Kroes. "Het is altijd geven en nemen. Uiteindelijk zijn wij van mening dat het erom gaat welk deel van zijn geld de consument kwijt is aan kosten."

De drie intermediairverenigingen NVA, NBVA en VVHN zijn vanzelfsprekend blij met de bereikte consensus over de verschuiving van afsluit- naar doorloopprovisie en het melden van de totale kosten van een financieel product aan de klant, de zogeheten total expense ratio (TER), in de Financiële Bijsluiter.

Uitsplitsing in advies- en verkoopkosten en provisie vinden branchepartijen "sterk manipuleerbaar en administratief zeer kostbaar". "Bovendien lost de uitsplitsing het probleem van mis-selling niet op, omdat de consument met de beoogde informatie niets kan." Dat standpunt is door de Kamercommissie grotendeels overgenomen, zij het dat nader wordt onderzocht of uitsplitsing van de TER inderdaad niet haalbaar is. Frank Heemskerk (PvdA) neemt een afwijkend standpunt in: hij vindt dat, als blijkt dat die uitsplitsing niet mogelijk is, alsnog openheid moet worden gegeven over de provisie-inkomsten van de adviseur.

Ommezwaai

"Het lijkt erop dat de intensieve lobby zijn vruchten gaat afwerpen", concludeert NVA-directeur Niels Mourits. "De NVA heeft, samen met de andere koepels, haar standpunten succesvol kunnen overbrengen naar Den Haag, en daar zijn we blij mee." De vereniging nodigde onlangs CDA-Kamerlid Myra Koomen uit bij het kantoor van NVA-secretaris Bob Veldhuis. Koomen had vorig jaar nog een amendement ingediend met betrekking tot de WFD, waarin zij voorstelde afsluitprovisie te verbieden. Na het bezoek aan Veldhuis zei zij zich echter "te kunnen vinden in een gepaste en adequate beloning voor het intermediair op het moment dat de meeste inspanningen worden gepleegd".

Die ommezwaai van het CDA is voor de Consumentenbond onbegrijpelijk. "Het is hoogst verwonderlijk dat Koomen door de bocht lijkt te zijn. Wij gaan om opheldering vragen", zegt woordvoerder Rob Goedhart, die zegt dat de bond vooral zeer ontstemd is over de houding van de tussenpersonenorganisaties. "Zij hebben het over een level playing field, prima. Maar als je je blijkbaar vergelijkt met verkopers bij de direct-writers, moet je je ook als verkoper profileren en niet als 'objectief en onafhankelijk adviseur'. Dat kan dan niet." Goedhart vraagt zich ook af waarom het Verbond zich opeens weer tegen provisietransparantie heeft gekeerd. "Nu is het pleidooi om alleen de totale kosten te vermelden opeens een branchebreed verhaal. Openheid over de beloningsprikkels gaat nu van tafel. Dat is toch echt een hele andere richting dan in december besloten was."

Misleidend
In een open brief aan NVA en NBVA heeft de bond zijn ongenoegen kenbaar gemaakt. "Ons bekruipt langzamerhand het gevoel dat u blijkbaar heel veel te verbergen heeft. Dat met name uw positionering in deze zaak ons in hoge mate stoort, is ingegeven door de manier waarop u zich aan onze leden presenteert."

De Consumentenbond vraagt beide verenigingen de uitingen over onafhankelijk advies en behartiging van de belangen van de consument van hun sites te halen. "Met name de stelling dat u de belangen van de consument behartigt en de consument onafhankelijk en objectief advies geeft kunt u nooit bewijzen zolang u geen openheid wenst te geven over de beloning die u ontvangt, zodra u bemiddelt voor een financieel product. Wij verzoeken u dringend om deze beweringen binnen twee weken van uw sites te verwijderen. Mocht u aan dit verzoek niet voldoen, dan zullen wij aan de Reclame Code Commissie vragen uit te spreken dat dergelijke uitspraken misleidend zijn."

Karel Pauw, voorzitter van de Vereniging van Hypotheekadviseurs in Nederland (VVHN), noemt de actie van de Consumentenbond tegenover NVA en NBVA "een onbegrijpelijk verhaal". "Er worden al heel veel maatregelen genomen om te zorgen voor adequate advisering. De bekendheid van de beloning heeft niets te maken met de kwaliteit van het advies. Ik vind dit Don Quichot-gedrag." Pauw wil wel met de Consumentenbond gaan praten om afspraken over kostentransparantie en beloning samen uit te werken. "Maar daar past deze stemmingmakerij niet in."

De intermediairorganisaties leggen het ultimatum van de Consumentenbond naast zich neer. "De bond slaat wild om zich heen en dat werkt soms averechts", zegt NBVA-directeur Wilbert Schellens. "Wij nemen dit hoog op, want we hebben veel reacties gekregen van leden die zich persoonlijk gekrenkt voelen."

Het ministerie van Financiën spreekt overigens tegen dat provisietransparantie nu geen optie meer is. "Als het al die kant op zou gaan, dan nog is het wat voorbarig om te stellen dat provisietransparantie van de baan is", nuanceert Financiën-woordvoerder William Lelieveldt. "We gaan hierover nog overleggen, ook met de consumentenorganisaties. Zij hebben dus nog wel degelijk inspraak. Er is voor hen dus nog geen enkele reden om te somberen."